ทำไมรถยนต์ในประเทศไทยต้องพวงมาลัยขวาและขับชิดซ้าย ทั้งที่โลกส่วนใหญ่ขับชิดขวา

พวงมาลัยขวา ไม่ได้แปลว่าขับขวา

จุดที่ทำให้งงกันบ่อยคือชื่อของสองระบบนี้ คนไทยขับรถ ชิดซ้ายของถนน แต่ตำแหน่งคนขับอยู่ด้านขวาของรถ เหตุผลไม่ได้ซับซ้อนเลย ตำแหน่งคนขับควรอยู่ใกล้เส้นกึ่งกลางถนน เพื่อมองรถสวนทาง ประเมินระยะแซง และกะตำแหน่งตัวรถได้สะดวกกว่า เพราะฉะนั้นประเทศที่ขับชิดซ้ายจึงมักใช้รถพวงมาลัยขวา ส่วนประเทศที่ขับชิดขวาก็มักใช้รถพวงมาลัยซ้าย มันเป็นระบบคู่กัน ไม่ใช่กฎสองข้อที่ถูกสุ่มเลือกแยกจากกัน

แล้วทำไมโลกถึงแบ่งเป็นสองฝั่งตั้งแต่แรก เรื่องนี้เก่ากว่ารถยนต์หลายร้อยปี สมัยที่ยังเดินทางด้วยม้า เกวียน และรถม้า ผู้คนในยุโรปจำนวนหนึ่งนิยมสัญจรทางซ้าย มีคำอธิบายที่ถูกเล่าต่อกันว่าคนส่วนใหญ่ถนัดขวา การอยู่ทางซ้ายจึงทำให้มือขวาอยู่ด้านคนที่สวนมา ใช้ควบคุมม้าหรือป้องกันตัวได้คล่อง แต่หลักฐานแต่ละยุคไม่ได้ชี้ไปที่เหตุผลเดียวแบบตายตัว สิ่งที่ชัดกว่าคืออังกฤษค่อยๆ ทำธรรมเนียมชิดซ้ายให้กลายเป็นกฎหมาย และ Highway Act ปี 1835 วางหลักให้ใช้การจราจรฝั่งซ้ายทั่วประเทศ

ฝั่งยุโรปภาคพื้นทวีปกลับเดินอีกทาง ฝรั่งเศสและดินแดนที่ได้รับอิทธิพลจากฝรั่งเศสแพร่ระบบชิดขวาออกไป ขณะที่สหรัฐอเมริกามีรถบรรทุกและเกวียนขนาดใหญ่ซึ่งผู้ควบคุมมักนั่งด้านซ้ายเพื่อมองรถที่สวนมา ต่อมาอุตสาหกรรมรถยนต์อเมริกันผลิตรถพวงมาลัยซ้ายจำนวนมหาศาล ระบบชิดขวาจึงยิ่งขยายตัว เมื่อยุโรปภาคพื้นทวีป อเมริกา จีน และหลายประเทศเลือกทางเดียวกัน จำนวนประเทศที่ขับชิดขวาจึงมากกว่าฝั่งซ้ายอย่างเห็นได้ชัดในปัจจุบัน

ไทยไม่ได้เป็นอาณานิคมอังกฤษ แล้วทำไมตามระบบอังกฤษ

คำตอบไม่ใช่เพราะมีใครส่งรถหนึ่งคันมาแล้วทั้งประเทศตัดสินใจตามรถคันนั้น เรื่องเล่าแนวรถยนต์คันแรกจากอังกฤษเป็นต้นเหตุฟังสนุก แต่หลักฐานยังไม่แน่นพอจะยกให้เป็นคำตอบหลัก ภาพที่สมเหตุสมผลกว่าคือ สยามกำลังเร่งปรับประเทศในช่วงปลายรัชกาลที่ 5 ต่อเนื่องถึงต้นศตวรรษที่ 20 มีการนำเข้ารถยนต์ สร้างถนน ตั้งตำรวจจราจร และรับแบบกฎหมายจากต่างประเทศหลายด้าน

ตอนนั้นอิทธิพลทางการค้าและคมนาคมของอังกฤษอยู่ใกล้มาก ทั้งพม่าและมลายูอยู่ใต้การปกครองของอังกฤษและใช้ถนนฝั่งซ้าย การนำเข้ารถ อะไหล่ ความรู้ด้านวิศวกรรม ตลอดจนแนวทางจัดระเบียบการจราจร จึงโน้มเข้าหามาตรฐานอังกฤษได้ง่าย สยามไม่ได้ถูกบังคับด้วยการเป็นอาณานิคม แต่เลือกมาตรฐานที่เข้ากับเครือข่ายการค้าและเทคโนโลยีซึ่งใช้งานอยู่รอบตัวในเวลานั้น

เมื่อจำนวนรถเพิ่มขึ้น กฎก็ต้องชัดขึ้น พระราชบัญญัติจราจรทางบก พ.ศ. 2477 เป็นกฎหมายยุคแรกที่วางระเบียบการใช้ถนนฝั่งซ้ายไว้ และระบบนี้ถูกสืบต่อมา กฎหมายปัจจุบันตามพระราชบัญญัติจราจรทางบก พ.ศ. 2522 มาตรา 33 ยังกำหนดตรงๆ ว่า ผู้ขับขี่ต้องขับรถในทางเดินรถด้านซ้ายและไม่ล้ำกึ่งกลางถนน เว้นแต่เข้าเงื่อนไขที่กฎหมายอนุญาต

พวงมาลัยขวาจึงเป็นผลตามมาจากการขับชิดซ้าย ไม่ใช่เหตุผลต้นทางทั้งหมด คนขับนั่งด้านขวาเพื่อให้อยู่ใกล้กึ่งกลางถนน มองทางสวนและจังหวะแซงได้ดีขึ้น รถโดยสาร ประตูขึ้นลง ด่านเก็บเงิน ช่องจอด ลานจอด ทางแยก และป้ายต่างๆ ก็ถูกออกแบบตามระบบเดียวกันทีละชั้น จนกลายเป็นโครงสร้างขนาดใหญ่ของทั้งประเทศ

บางคนอาจสงสัยว่า ในเมื่อประเทศส่วนใหญ่ขับชิดขวา ทำไมไทยไม่เปลี่ยนตามให้จบ เรื่องนี้ไม่ใช่แค่ย้ายพวงมาลัย รถแทบทั้งประเทศต้องปรับหรือเปลี่ยน ถนนทุกสายต้องทำเครื่องหมายใหม่ ทางขึ้นลงทางด่วน จุดกลับรถ วงเวียน ป้ายรถเมล์ ด่านชายแดน ไฟจราจร และพฤติกรรมของผู้ขับขี่ต้องเปลี่ยนพร้อมกัน ช่วงเปลี่ยนผ่านมีความเสี่ยงสูงและใช้งบมหาศาล ผลประโยชน์ที่ได้ก็ไม่ได้ชัดพอจะชดเชยต้นทุน

สรุปแบบจำง่ายๆ ไทยขับชิดซ้ายเพราะเลือกมาตรฐานที่ได้รับอิทธิพลจากอังกฤษในช่วงสร้างระบบถนนสมัยใหม่ แล้วตรึงมาตรฐานนั้นไว้ด้วยกฎหมายและโครงสร้างพื้นฐาน พอขับชิดซ้าย ตำแหน่งพวงมาลัยจึงไปอยู่ขวาเพื่อให้คนขับอยู่ใกล้กลางถนน ส่วนที่โลกส่วนใหญ่ขับชิดขวา ไม่ได้แปลว่าฝั่งนั้นถูกกว่า แค่ประวัติศาสตร์ อาณานิคม การค้า และอุตสาหกรรมรถยนต์พาแต่ละภูมิภาคแยกทางกันตั้งแต่ก่อนถนนจะเต็มไปด้วยรถแบบทุกวันนี้