สารในช็อกโกแลตที่ถูกเรียกว่าคล้ายฮอร์โมนความรัก ทำงานจริงแค่ไหน และสมองรู้สึกดีเพราะอะไร

กัดช็อกโกแลตแล้วใจนุ่มลง เพราะมีสารแห่งความรักจริงหรือ?

คำที่มักถูกโยงกับเรื่องนี้คือ ฟีนเอทิลเอมีน หรือ PEA สารกลุ่ม trace amine ที่ร่างกายสร้างได้เองและเกี่ยวข้องกับระบบสารสื่อประสาท โดยเฉพาะวงจรโดพามีนกับนอร์อะดรีนาลีน เลยมีคนตั้งฉายาให้ว่าเป็น “สารแห่งความหลงใหล” เพราะช่วงตกหลุมรัก สมองมีการเปลี่ยนแปลงในระบบรางวัล ความตื่นตัว และการจดจ่อกับคนคนหนึ่งแบบแรงมาก แต่จุดที่มักเล่ากันเกินจริงคือ PEA ในช็อกโกแลตไม่ใช่ ออกซิโทซิน และไม่ใช่ฮอร์โมนความรักแบบที่ใช้เรียกกันตามสื่อ ออกซิโทซินเป็นฮอร์โมนและสารสื่อประสาทที่เกี่ยวข้องกับความผูกพัน การสัมผัส ความไว้วางใจ และพฤติกรรมทางสังคมบางแบบ ส่วน PEA เป็นสารคนละชนิด ทำงานคนละเส้นทาง จะบอกว่ากินช็อกโกแลตแล้วได้ผลเท่ากอดคนรักจึงไม่ตรงนัก เรื่องพลิกอยู่ตรงนี้เลย ต่อให้ช็อกโกแลตมี PEA อยู่จริง ร่างกายก็มีเอนไซม์โมโนเอมีนออกซิเดส โดยเฉพาะ MAO-B คอยสลายมันอย่างรวดเร็ว ปริมาณจากการกินตามปกติจึงแทบไม่มีโอกาสเดินทางไปถึงสมองมากพอจนสร้างอาการแบบตกหลุมรัก งานทบทวนด้านอาหารกับอารมณ์หลายชิ้นจึงมองว่าเรื่อง “PEA ในช็อกโกแลตทำให้รักหรือเคลิ้ม” เป็นคำอธิบายที่ฟังสนุก แต่หลักฐานในคนยังไม่รองรับ แล้วทำไมช็อกโกแลตชิ้นเล็กๆ ถึงทำให้วันแย่ๆ ดูเบาลงได้ล่ะ คำตอบน่าจะเป็น การทำงานร่วมกันหลายชั้น มากกว่าสารวิเศษตัวเดียว ตั้งแต่รสหวาน ไขมัน เนื้อสัมผัสที่ละลายในปาก กลิ่นโกโก้ ความทรงจำจากวัยเด็ก ไปจนถึงภาพจำว่าช็อกโกแลตคือของรางวัล สมองจึงเรียนรู้ว่ากลิ่นและรสแบบนี้หมายถึงพลังงานกับความพอใจ พอกัดคำแรก วงจรรางวัลก็เริ่มตอบสนองตั้งแต่ยังไม่ต้องรอสารใดเดินทางถึงสมอง ในโกโก้ยังมี ธีโอโบรมีน และคาเฟอีน สองสารกระตุ้นตระกูลเมทิลแซนทีน ธีโอโบรมีนออกฤทธิ์นุ่มกว่าคาเฟอีน แต่รวมกันแล้วอาจช่วยให้รู้สึกตื่นตัว สดชื่น หรืออารมณ์ขยับขึ้นเล็กน้อย ดาร์กช็อกโกแลตมักมีโกโก้โซลิดมากกว่า จึงมีสารจากเมล็ดโกโก้มากกว่าช็อกโกแลตนม ส่วนไวต์ช็อกโกแลตมีโกโก้บัตเตอร์แต่แทบไม่มีโกโก้โซลิด จึงไม่ได้มีชุดสารแบบเดียวกันเต็มๆ ยังมีชื่อที่ชวนให้คิดต่ออย่าง อะนันดาไมด์ สารในระบบเอนโดแคนนาบินอยด์ที่เกี่ยวข้องกับความสุข ความอยากอาหาร และการรับรู้ความพึงพอใจ มีรายงานว่าช็อกโกแลตมีอะนันดาไมด์หรือสารไขมันที่คล้ายกันในระดับต่ำมาก บางตัวอาจรบกวนการสลายอะนันดาไมด์ได้ด้วย แต่ปริมาณจากอาหารทั่วไปยังน้อยจนไม่ควรตีความว่ากินแล้วเกิดภาวะเคลิ้มแบบชัดเจน งานทดลองหลายชิ้นเตือนตรงกันว่า สารพวกนี้มักถูกย่อยหรือสลายก่อนจะออกฤทธิ์แรง อีกตัวที่ชอบถูกยกมาคือทริปโตแฟน วัตถุดิบสำหรับสร้างเซโรโทนิน แต่การกินอาหารที่มีทริปโตแฟนไม่ได้แปลว่าสมองจะเพิ่มเซโรโทนินทันที เพราะกรดอะมิโนหลายชนิดต้องแข่งกันผ่านเข้าสมอง ปริมาณในช็อกโกแลตก็ไม่ได้สูงจนทำงานคล้ายยา ดังนั้นความสบายใจหลังของหวานหนึ่งชิ้นจึงน่าจะมาจากรสชาติ พลังงาน ประสบการณ์ และความคาดหวังรวมกัน มากกว่าการเติมสารแห่งรักเข้าสู่เลือด

ชื่อเล่นหวานๆ มีได้ แต่กลไกจริงไม่หวานง่ายขนาดนั้น

ภาพที่ตรงที่สุดคือ ช็อกโกแลตไม่ได้บรรจุ “ฮอร์โมนความรัก” ไว้ในแท่ง แต่มีสารหลายชนิดที่แตะระบบตื่นตัวและรางวัลแบบเบาๆ ขณะเดียวกันสมองก็เติมเรื่องราวจากกลิ่น รส บรรยากาศ และคนที่มอบให้เข้าไปด้วย ช็อกโกแลตชิ้นเดียวตอนนั่งกินลำพัง กับชิ้นเดียวกันที่ได้รับจากคนสำคัญ จึงให้ความรู้สึกไม่เท่ากัน ทั้งที่สูตรเคมีเหมือนเดิมเป๊ะ ตรงนี้ทำให้ช็อกโกแลตน่าสนใจกว่านิทานเรื่องสารรักเสียอีก เพราะความสุขไม่ได้อยู่ในโมเลกุลตัวเดียว แต่อยู่ตรงการจับมือกันระหว่างลิ้น จมูก สมอง ความจำ และความสัมพันธ์ วันไหนอยากกินก็ไม่ต้องรู้สึกผิด เพียงมองมันเป็นของอร่อย ไม่ใช่ยารักษาใจ เลือกปริมาณพอดี โดยเฉพาะชนิดที่น้ำตาลและพลังงานสูง และอย่าวางไว้ใกล้สัตว์เลี้ยง เพราะธีโอโบรมีนที่คนจัดการได้ค่อนข้างดี กลับเป็นพิษต่อสุนัขและแมวได้ สรุปแบบไม่หลอกกัน สารที่คนชอบพูดถึงคือ PEA แต่มันไม่ใช่ออกซิโทซิน และ PEA จากช็อกโกแลตก็ถูกสลายเร็วเกินกว่าจะทำหน้าที่เป็นปุ่มเปิดโหมดตกหลุมรัก ความรู้สึกดีหลังได้กินมีจริง เพียงต้นเหตุจริงเป็นวงดนตรีทั้งวง ไม่ใช่นักร้องนำชื่อสารแห่งความรักตัวเดียว